اضطراب چيست ؟ وقتي فشارهاي زندگي روزانه بر شخص به حدي رسيدند كه او ديگر نتواند تعارض هاي دروني و بيروني خود را حل كند مضطرب مي شود . اضطراب هيجان ناخوشايندي است كه با اصطلاحاتي مانند نگراني ـ دلشوره ـ وحشت و ترس بيان مي شود . و همة ما آدميان درجاتي از آن را گاه تجربه مي كنيم زير بنا و عامل اساسي انواع اختلالات رفتاري در آدمي تشويش و اضطراب است . اضطراب عبارت است از پاسخي عاطفي و فيزيولوژيكي به احساس خطر همه جانبة دروني است . كه به سادگي كنار نمي رود . اضطراب عمدتاً اختلال افراد جوان است . كه شروع آن معمولاً در اواسط دهة سوّم عمر است . شخص مضطرب تنش و ترس شديد و مداوم دارد او دچار احساس مستمر و مبهم و كلي و نامشخص است . كه خود نيز از منبع و علت آن خبر ندارد . فرق ترس با اضطراب چيست ؟ اضطراب نوروتيك نوعي اغراق در حالت نگراني معمولي است . همانطوري كه افسردگي از نظر كميت ، با حالت غم معمولي متفاوت است . اضطراب نوروتيك در مقايسه با ترس هاي سالم ترسي است غير واقعي و غير منطقي از اين جهت كه يا احساس خطر از وجود عامل عيني بي اساس است و يا اينكه واكنش فرد نسبت به مسئله اي كه خطر بسيار كمي دارد . در ترس علت و يا انگيزه ظاهري و يا باطني مسأله پيداست و آدمي نظريه هاي اضطراب الف اضطراب به عنوان يك تعارض ناهوشياري فرويد اضطراب روان رنجور را نتيجة يك تعارض ناهوشياري دانسته كه بين تكانه هاي نهاد « عمدتاً تكانه هاي جنسي و پرخاشگري » و فرويد سه نوع اضطراب را از يكديگر متمايز مي سازد . الف اضطراب واقعيت ب اضطراب اخلاقي ج اضطراب روان رنجوري كه در هر سه اضطراب خود به وسيلة نيروهاي دروني يا بيروني تهديد به اضمحلال مي شود . اين سه نوع فقط از نظر منبع اضطراب با يكديگر فرق مي كنند يعني دنياي واقعي خود يا جهان ناهوشيار يا امر و نهي والدين « براي اطلاع بيشتر به كتاب نظريه هاي مشاوره خانم دكتر خديجه آرين مراجعه شود . ب اضطراب به عنوان پاسخ آموخته شده . در نظريه يادگيري اجتماعي به جاي تعارض هاي دروني ، شيوه هايي درمدار توجه قرار مي گيرد كه طي آن ، اضطراب از راه يادگيري با برخي موقعيت ها مرتبط مي شود . گاه ترس هايي كه در دوران كودكي ياد گرفته شده به دشواري خاموش ميشود. براي نمونه هر گاه نخستين واكنش كودك به صورت كناره گيري يا فرار از موقعيت اضطراب زا باشد ، در آن صورت ممكن است كودك نتواند دريابد كه چه وقت آن موقعيت خالي از خطر است . يك بزرگسال نيز ممكن است از موقعيت هايي كه در دوران كودكي برايش اضطراب زا بوده اند همچنان اجتناب كند زيرا هيچگاه به ارزيابي دوبارة تهديد مزبور نمي پردازد يا در پي راه و روشي براي كنار آمدن با آن نيست . ج اضطراب در معناي نداشتن كنترل در سومين ديدگاه گفته مي شود هنگامي اضطراب دست مي دهد كه آدمي با موقعيتي رو به رو شود كه كنترلي بر آن ندارد . ممكن است با موقعيت تازه ايي رو به رو گرديم و مجبور شويم آن را با ديدي كه از دنياي خودمان داريم در هم آميخته و سازمان دهيم . يا چنانكه در مورد بسياري از تجربه هاي ما پيش مي آيد ممكن است در موقعيت مبهمي قرار گيريم و مجبور شويم آن را در تصويري كه از جهان داريم بگنجانيم . در غالب نظريه هاي اضطراب ، كنترل ناپذير بودن آنچه روي مي دهد و احساس درماندگي در برابر آن هسته و مدار نظريه است . مثلاً طبق نظريه روانكاوي ، اضطراب هنگامي ايجاد مي شود كه تكانه هاي كنترل ناپذيري خود را به خطر علايم و جلوه هاي اضطراب چيست ؟ شخص مبتلا به نوروز اضطراب ، تنش و ترس شديد دارد . فرد دچار احساس مستمر و مبهم و اضطرابي كلي و نامشخص است كه خود نيز از منبع و علت آن خبر ندارد . قبل از 5 تا 6 سالگي معمولاً اضطراب با گريه و فرياد و گاه با لرزش و برافروختگي شديد يا رنگ پريدگي چهره مشخص مي شود . فرد مضطرب شديداً احساس عدم اعتماد به نفس مي كند و حتي در مسائل بسيار كوچك نيز از قوا و كارآيي خود مطمئن نيست او احساس مي كند كه قدرت تمركز روي مسائل را ندارد . و حتي افكار و اعمالش متعلق به خودش نيستند ، اين حالت به قدري شديد است كه احساس مي كند شخصيتش با سابق فرق كرده و ديگر او آن شخص قبلي نيست . شروع واكنش نوروز اضطراب ممكن است ناگهاني و يا تدريجي باشد . در هر دو صورت حالت مزمن دارد . و اين حالت اضطرابي با حمله هاي اضطرابي تشديد مي شود . اين حمله ها ناگهان شروع مي شود . به اوج مي رسد و پس از سپري شدن چند دقيقه با سرعت فروكش مي كند در بحث از اختلال هاي اضطرابي بايد به اين چند نكته توجه داشته باشيم كه اختلالات اضطراب ، ناگهاني ظاهر نمي شود بلكه به تدريج و در طول زمان پيدا مي شوند وبه عقيده بعضي از متخصصان ، روان نژندي هاي اضطراب در كودكي پي ريزي مي شوند . وقتي اضطراب بر همة جنبه هاي عملكرد روزانة فرد ، مسلط شود . گويند او داراي اختلال اضطراب تعميم يافته يا همه جانبه است . كه در اين حال مدام حالت تنش دارد . علايم ترس ، دلشورگي يا اختلال عضوي دروني تنش عضلاني و ناتواني تمركز در او ديده مي شود . ولي براي اين نوع اضطراب هيچ دليل آشكاري در محيط خارج ديده نمي شود . اشخاصي كه از اضطراب مزمن رنج مي برند گاهي به حملات وحشت و هراس دچار مي شوند و غالباً اين حالت وقتي رخ مي دهد كه شخص مبتلا نمي تواند با فشارهاي زندگي مواجه شود . شخص ممكن است از تپش قلب لرزش دستها و لبها اشكال در تنفس و تعرق زياد خستگي بي حساب خود خوري تشنجات جسمي عدم احساس گرسنگي و تشنگي بهانه جويي براي ترس احساس نياز فوق العاده به امور جنسي خودداري از انجام وظيفه احساس وجود اجبار و كراهت شكايت كند . همراه با اين علايم شخص احساس آشفتگي مي كند و دلش از حادثه ناگواري خبر مي دهد . و گاه احساس مي كند بزودي خواهد مرد ولي راجع به علت وقوع اين مرگ و يا چگونگي اين حادثه ناگوار هيچگونه عقيده ايي نمي تواند ابراز كند . و هنگامي كه بر شدت تشويش وي افزوده مي شود . شخص ممكن است مبادرت به بازكردن و يا پاره كردن يقه يا لباس خود نمايد . و قادر به سر پا ايستادن نباشد . و از اطرافيان تقاضاي كمك و فراخواندن پزشك كند . اين حمله ها ممكن است در روز اتفاق افتد ويا درشب شخص آشفته و سراسيمه از خواب بيدار شود . فرد مضطرب ممكن است در خواب ببيند كه از مكانهاي مرتفع به زمين افتاده ويا مورد اصابت گلوله قرار گرفته و يا در دام راهزنان افتاده و پاهايش قدرت فرار كردن را ندارد . فرد مضطرب گاهي ممكن است پرخوري كند . و از شدت نگراني تن به غذا دهد . و از اين طرق خود را آرامش ببخشد . ولي اين پرخوري مورد نياز او نيست . كشش دروني فوق العاده اين افراد سبب واكنش هاي افراطي در مقابل محركهاي ناگهاني و غير منتظره مانند نور يا صدا مي گردد . گرفتگي و درد عضلات و گردن و شانه ، اسهال مزمن و تكرر ادرار اشكال در هضم غذا و كم خوابي از ديگر علايم اضطراب در فرد است . منشأ و علل اضطراب و انگيزه هاي آن اضطراب در افراد بخصوص نوجوانان ممكن است علل مختلفي داشته باشد . گاهي اضطراب ناشي از رفتار غلط والدين و در اثر شكست هاي مكرري است كه براي فرد پيش آمده و در اثر سرزنش و تحقيري كه فرد شده است چنين اضطرابي رامي توان اضطراب ياد گرفته شده يا مشروط ناميد ممكن است كه اضطراب نوجوان در اثر برداشت غلط و تعبير و تفسير هاي نادرست باشد . كه او از خود كرده است مثلاً پيوسته تصور مي كند كه حادثه ناگواري براي او در شرف اتفاق افتادن است . يا چرا مورد توجه ديگران قرار نمي گيرد . و يا معيار و ميزاني كه نمي توان به آن دست يافت براي خود قرارداده است . گاهي اضطراب نوجوانان ناشي از تصميم گيري هايي است كه بايد در مورد تحصيل شغل و همسر گزيني اتخاذ نمايد . در مجموع مي توان موقعيت هاي مولد فشار را كه سبب تسريع بروز واكنش مي شوند به شرح زير تقسيم نمود . |
