سیستم همکاری در فروش سپیده

سلامت روان در زندان هاى ايران

مفهوم زندان و كاركرد آن طى ادوار تاريخى تغييرات قابل ملاحظه اى داشته است و مى توان با قاطعيت گفت كه همه اين تغييرات در چارچوب و تحت تاثير تحولات اجتماعى قرار داشته است.
در روزگاران قديم كه هنوز نظامات اجتماعى شكل و سازمانى مطابق امروز نداشتند، مجازات متخلفين تابع نظم و قاعده مشخص نبود و در موارد متعددى مجازات مجرم شامل خانواده او نيز مى شد. به تدريج و با گسترش اديان اعم از توحيدى و غير آن مجازات مجرمين سامان نسبى يافت؛ در تمامى اين ادوار زندان به عنوان مكانى براى نگهدارى مجرمين وجود داشت اما نوع برخورد و نحوه نگرش نسبت به زندانى متفاوت بود.
از آغاز قرن هجدهم با شروع رنساس در اروپا برخى صاحب نظران همچون «سزار بكاريا» و «جرمى بنتام» به روش هاى مجازات اعتراض كردند. عمده تاكيد آنها اين بود كه هدف از مجازات جلوگيرى از اقدام مجدد مجرم براى انجام جرم است، بنابراين بين مجازات و جرم بايد تناسب لازم برقرار و از روش هاى غيرانسانى پرهيز شود. در قرن نوزدهم مطالعه درباره مجرمان گسترش قابل توجهى يافت. مطالعات لومبروز كه بر ويژگى هاى جسمى مجرمان متمركز بود تلاش داشت تا افراد مجرم و غير مجرم را براساس ويژگى هاى جسمى از يكديگر تشخيص دهد. با انتشار مطالعات روانكاوى فرويد و ديگر شاگردان او زمينه مناسبى براى توجه به خصوصيات روانى زندانيان و مجرمين فراهم آمد، تا آنكه در آغاز قرن بيستم نيز به ويژگى هاى شخصيتى مجرمان زندانى توجه جدى شد. سرانجام همه اين تلاش ها، تعديل شرايط زندان و مجازات و تقويت رويكرد انسان گرايانه مبتنى بر حقوق بشر نسبت به مجرمين بود.
در قرن بيستم مكاتب جامعه شناختى نيز هر يك تلاش كردند تا تبيينى از جرم و به تبع آن زندان و زندانى ارائه دهند. جامعه شناسان مكتب شيكاگو با انجام مطالعاتى درباره جرم تاكيد داشتند مجرم قربانى نابسامانى در محيط اجتماعى است بنابراين تغيير در سازمان اجتماعى مناطق جرم خيز مى تواند وضعيت موجود را بهبود بخشد و از بازتوليد جرم جلوگيرى كند. طرح اين نظر به منزله آن بود كه مجرم خود قربانى شرايطى است كه ديگران براى او ساخته اند، پس بايد با وى بيش از گذشته مدارا كرد. «چيمبليس» و ديگر جامعه شناسان مكتب تعارض اصرار داشتند كه «جرم در جوامع سرمايه دارى وسيله بقاى كسانى است كه هيچ منبع ديگرى براى بقاى خود در اختيار ندارند.» ( سخاوت، ۱۳۸۲ ) بنابراين آنها مسببان تعميق شكاف طبقاتى و نابرابرى هاى اجتماعى را شايسته زندان و مجازات مى دانستند و نه مجرم و زندانى را. اگرچه اين نظريه هيچ گاه در بين ارباب قدرت مقبوليت نيافت اما آثار و پيامدهاى مثبتى بر وضعيت زندان و زندانى گذارد و موجب كاهش خشونت عليه زندانيان، حذف مجازات اعدام، توجه بيشتر به اقشار فقير، كاهش سركوب جنبش هاى اعتراضى و حمايت از زندانيان گرديد. ( سخاوت، ۱۳۸۲ )
به اين ترتيب فرايند اصلاح وضعيت زندان متناسب با تحول روابط اجتماعى و تقويت جنبش هاى نظرى راديكال خصوصاً جنبش هاى « نقد قدرت» طى شد. مقاله حاضر با تاكيد بر فرايند طى شده تلاش دارد تصويرى از وضعيت سلامت روانى در زندان ها ارائه دهد. در اينجا موضوع بحث نگارنده زندان هاى عمومى و زندانى غير سياسى است. زندان هاى انفرادى وضعيتى به مراتب غير انسانى تر از زندان هاى عمومى دارند كه آثار مخرب و زيانبارى بر سلامت جسمى و روانى زندانيان بر جاى مى گذارند. در واقع در زندان انفرادى سرعت و شدت تخريب سلامت روانى و جسمى به طرز باور نكردنى در مقايسه با زندان عمومى افزايش مى يابد، كه بحث درباره آن را بايد به زمانى ديگر موكول كرد.