علائم ظهور

عدم بداء در علائم حتمی

• 1. خلاف ظاهر حدیث است. زیرا ظاهر واژة محتوم، به معنای قطعی بودن است. هیچ قرینه‌ای هم بر ارادة خلاف ظاهر وجود ندارد.

• 2. خلاف تقسیم علائم بر محتوم و موقوف است. هدف از تقسیم از بین می‌رود.

• 3. اگر هیچ کدام از علائم قطعی نباشد راهی برای تأیید یا تکذیب مدعی مهدویت نخواهد بود و با وجود این همه روایت علائم هیچ کدام راه‌گشا نخواهد بود.

اشکالات عدم بداء

• 1. اشکال: محدود کردن قدرت خداوند.

• پاسخ: امکان عقلی بداء وجود دارد و اختیار خداوند محفوظ است. اما طبق وعدة روایات در مقام عمل خداوند حتماً این کار را می‌کند.

• 2. اشکال: منافات با همیشگی بودن احتمال ظهور (توقعوا الفرج صباحا و مساءً)

• پاسخ: توقع به معنای انتظار است و انتظار یعنی آماده بودن. پس توقع به معنای وقوع آن در همان زمان نیست. بلکه منظور این است که همیشه آمادة ظهور باشید.

• 3. اشکال: منافات با ناگهانی بودن ظهور (مَثَلُهُ مَثَلُ السَّاعَة…لا تَأْتِيكُمْ إِلَّا بَغْتَة)

• پاسخ: برای امری این چنین مهم، شش ماه فاصله ناچیز است و ناگهانی محسوب میشود زیرا آمادگی فراوانی می‌خواهد.

• پاسخ مشترک برای اشکال دوم و سوم: الف) می‌تواند منظور از این کلمات (فرج، امر) مجموع علائم و خود قیام باشد. زیرا علائم حتمی فاصلة چندانی با قیام و ظهور ندارد. ب) برای حفظ روایات حتمی بودن برخی علائم از ظاهر این نوع روایات صرف نظر می‌کنیم.