نماتد چغندر قند

نوسانات توليد متأثر از عوامل مختلفي از قبيل تغييرات اقليمي ، آفات و بيماريها ، علفهاي هرز و … مي باشد .

درميان اين عوامل ، نماتد چغندر قند علاوه بر دامنه گسترش بالا بعنوان يكي از مهمترين عوامل محدود كننده كاهش عملكرد در منطقه چناران مي باشد .

متأسفانه تكنيكهايكنترل كه تا به حال مورد استفاده قرار گرفته اند، سازگاري و پايداري كافي در كاهش اثرات سوء نماتد چغندر در شرايط و فرهنگ كشاورزي منطقه به همراه نداشته اند.

يافتن ارقام مقاوم يكي از راههايي است كه هر چند توليد آن نياز به زمان طولاني دارد ، ليكن دانشمندان اصلاح نبات مصمم به يافتن آن مي باشند. دراين راستا شركت سوئدي نوارتيس نويد توليد رقم مقاوم به نماتد به نام نماكيل (Nemakill) را داد.

با هدف بررسي مقاومت رقم نماكيل به نماتد آزمايش در ده مزرعه كه داراي آلودگي بالايي بودند ، اجرا گرديد . رقم ايراني BR1 نيز به عنوان شاهد در قطعات داراي آلودگي بالا در مجاورت آن كشت گرديد.

نماتد چيست ؟

نماتدها كرمهاي نخي شكل و رطوبت پسندي هستند كه مي‌توانند در طيف زيستي وسيعي در اكثر مناطق جهان يافت شوند. نماتدها در آبهاي شيرين، آبهاي شور، خاك، مواد پوسيده، گياهان، جانوران و انسان مشاهده مي‌شوند.

تغذيه نماتدها به اشكال متعدد از زيستگاهشان صورت مي گيرد. آنها روي باكتريها و قارچها درمواد آلي مرده زندگي مي‌كنند، به صورت شكارچي از ديگر نماتدها نيز تغذيه كرده و در بدن بسياري از جانوران تكامل يافته ( مانند كرمهاي trichina ) و يا گياهان به صورت انگل به سر مي برند.

نماتدها در زيستگاهشان با پيچ و تاب خوردن جابجا مي‌شوند. قبل از اين نيز به اسم كرمهاي زالويي نامگذاري شده‌اند. گونه هاي خسارت زا در گياهان به طور متوسط يك ميلي متر طول دارند. اين گونه نماتدها داراي خرطوم دهاني ( استايلت ) هستند كه به وسيله آن سلولهاي گياهي را سوراخ مي‌كنند و ضمن ترشح بزاق، جذب محتويات سلولي انجام مي گيرد.

بيش از 15000 گونه نماتد شناسايي شده است كه حدود 3000 گونه با گياهان زندگي مي‌كنند و از اين تعداد، حدود 100 گونه مي‌توانند خسارات قابل توجهي در گياهان زراعي ايجاد نمايند. نماتد مولد سيست چغندرقند ( Heterodera schachtii ) يكي از گونه هايي است كه از بيشترين اهميت اقتصادي برخوردار است.

مبداٌ ، تاريخچه و پراكنش

براي اولين بار حدود 130 سال پيش از اين، نماتد مولد سيست چغندرقند ( H. schachtii) در آلمان به عنوان يك آفت شناسايي شد. در اواسط قرن نوزدهم ميلادي، توليد چغندرقند در اروپا با يك روند افزايشي همراه بود و در همان زمان نيز بيماري چغندرقند در خاك شروع شد. خصوصاٌ آنكه در خاكهاي تيره با پتانسيل بالا در منطقه ماگد بورگر بورد عملكرد چغندرقند به طور قابل ملاحظه اي كاهش يافت.

در سال 1859 پروفسور گياهشناس بن، دكتر H. Schacht، عامل بيماري چغندرقند را شناسايي كرد :‌ كرمهاي كوچكي متعلق به خانواده نماتدها كه انگل ريشه هاي چغندرقند مي‌باشند. در سال 1871، A. Schmidt تحقيق كاملتري در مورد اين آفت انجام داد و به افتخار كاشفش آن را Heterodera schachtii نامگذاري كرد. اين نماتد از اهميت اقتصادي در تاريخ برخوردار است. در قرن گذشته 24 كارخانه قند در آلمان به خاطر خسارت نماتدها كه كاهش عملكرد چغندرقند را در پي داشت، تعطيل شدند.

امروزه نماتد چغندرقند تقريباٌ در تمام اراضي اروپا كه كشت چغندرقند متمركز است، شناسايي شده است و اغلب به عنوان يك عامل محدود كننده عملكرد محسوب مي‌شود. نماتد چغندرقند در ساير نقاط جهان از جمله آسيا، آمريكاي شمالي و استراليا نيز مشاهده شده است.