بررسی عوامل موثر بر شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان مبانی و چهارچوب نظری

بررسی عوامل موثر بر شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان مبانی و چهارچوب نظری

تعداد صفحات: 73

حجم فایل: 58.0 KB

فرمت فایل: doc

دسته بندی:

قیمت: 269,900 ریال

تعداد نمایش: 26 نمایش

ارسال توسط:

تاریخ ارسال: 20 آوریل 2023

به روز رسانی در: 20 آوریل 2023

خرید این محصول:

پس از پرداخت لینک دانلود برای شما نمایش داده می شود.

269,900 ریال – خرید

از آن جا كه بحران هويت از سالهاي نوجواني آغاز مي شود و بخش عظيمي از دانش آموزان دبيرستاني، در اين سنين قرار گرفته اند و با توجه به نگراني هايي كه در زمينه علايق و گرايشات و رفتار هاي دانش آموزان مشاهده مي شود و از آن جا كه بخش مهمي از وجود دانش آموزان را هويت آنان تشكيل مي دهد و زندگي فردي و اجتماعي آنها نیز متأثر از اين مسئله است ، آنان در جستجوي هويت مي باشند و موقعيت مبهم دانش آموزان دبيرستاني،در فرهنگ و جامعه معاصر، اين نتيجه را براي آنها در بر دارد كه فرصتي را به منظور آزمودن شيوه هاي مختلف زندگي به آنها مي دهد، تا آنها تصميم بگيرند كه چه الگو هاي رفتاري، ارزشي و نگرشي بهتر مي تواند نياز هاي آنها را تأمين نمايد. در برخورد با دانش آموزان در كلاس هاي درسي يا مشاوره هاي فردي با دانش آموزان ، دریافتم که گرايش به آئين مسيحيت و زندگي در كشورهاي ديگر را صرفاً به خاطر احساس آزادي بيشتر براي رفع نياز هايشان ابراز مي كنند. همچنين مصرف مشروبات الكلي، قليان و سيگار، ارتباطات جنسي و … را صرفاً در راستاي رفع نياز هایشان ارزيابي مي کردند و اين مسئله هويت ديني، ملي و خانوادگي آنان را خدشه دار نموده است و بخش عظيمي از جمعيت انساني كه بايد در جهت آبادانی و حفظ آرمانها و ارزشهاي كشور، آموزشهاي لازم را ببينند  و در آينده به خدمت گرفته شوند، به نحو احسن و شايسته مورد استفاده قرار نمي گيرند.

 در جهان امروز ((وضعیت و جایگاه هر کشوری با توجه به ساختار ، روند ، ماهیت و عملکرد دو عامل زیر مشخص می شود  1    ماهیت ساختاری و عملکرد ارکان و عناصر اصلی و تشکیل دهنده ی نظام اجتماعی آن کشور 2    شرایط و موقیت منطقه و جهان در ارتباط با آن کشور . در ارتباط با عامل اول باید گفت که عناصر و ارکان اصلی جامعه ی ما به خاطر ناهمگونی ساختاری آنها ، زمینه های نامطلوبی را برای تحول ، توسعه و تکامل اجتماعی فراهم کرده است . این واقعیت  زمینه ی  مناسب را برای شکل گیری روابط اجتماعی عادلانه ، تقسیم کار اجتماعی عادلانه ، توزیع امکانات و امتیازات اجتماعی بر پایه ضوابط و قوانین مدون و انسانی فراهم ننموده است )) ( سیف اللهی ، 1381  167) بنابراین زمینه برای ظهور و بروز بحران های گوناگون در جامعه فراهم می باشد .

در اين قسمت مروري داريم بر تحقيقاتي كه در زمينه هويت اجتماعي در داخل و خارج ايران صورت گرفته اند.

1ـ7ـ1 تحقيقات انجام شده داخلي

ـ عبدالرسول كريمي در سال 1375 در تحقيقي با عنوان «بررسي رابطه بين عزت نفس و هويت يابي در نوجوانان 18ـ15 ساله در شهر تهران» با استفاده از روش پيمايشي، از بين كليه دانش آموزان مقطع متوسطه شهر تهران كه در سال تحصيلي 75ـ74 به تحصيل اشتغال داشتند، از طريق نمونه گيري خوشه اي 200 نفر از دانش آموزان دختر و پسر از نواحي 18،7،4،2 را به طور تصادفي انتخاب نمود.

ابزار تحقيق دو فرم پرسشنامه هويت شخصي و پرسشنامه عزت نفس كوپر اسميت بود كه به آزمودني ها داده شد تا با توجه به شرايط خود، آزمون ها را تكميل نمايند. نتايج نشان داد كه ميان توزيع آزمودني هاي دختر و پسر از نظر اهميت هويت جنسي با توجه به عزت نفس شان تفاوت وجوددارد.

ميان توزيع آزمودني هاي دختر و پسر از نظر توجه و عمل به ارزش هاي اخلاقي تفاوت وجود نداشت. دانش آموزان دختر و پسر با عزت نفس بالا و پايين از نظر هويت مذهبي تفاوت نداشتند و بين توزيع آزمودني هاي دختر و پسر از نظر ايجاد ارتباط با همسالان و طرز ديد نسبت به خود و عزت نفس آنها تفاوت وجود داشت .

ـ پور جبلي در تحقيقي تحت عنوان « بررسي عوامل موثر بر شكل گيري هويت اجتماعي و فرهنگي نوجوانان اروميه» در سال 1379 با استفاده از روش پيمايش و با انتخاب يك نمونه 383 نفري از نوجوانان شهر اروميه كه در گروه سني 18ـ 12 ساله قرار داشتند، با رويكرد تئوري پيتر بورك به بررسي 4 عامل خانواده، مدرسه، گروه دوستان و رسانه هاي تصويري به بررسي هويت اجتماعي و فرهنگي نوجونان پرداخت. وي در تحقيق خود به اين نتيجه رسيد كه بين عوامل خانواده، مدرسه، دوستان و رسانه هاي تصويري با شكل گيري هويت اجتماعي و فرهنگي نوجوانان رابطه مثبت و معنا دار وجود دارد.

ـ فاطمه رئيسي در سال 1376 در تحقيقي با عنوان «بررسي تأثير مشاوره گروهي بر كاهش بحران هويت نوجوانان دختر مقطع متوسطه شهر اصفهان» با استفاده از روش نيمه آزمايشي و استفاده از طرح گروه كنترل نا برابر به اين موضوع مي پردازد. وي با روش خوشه اي چند مرحله اي از بين نواحي آموزش و پرورش اصفهان، نواحي 3و4 را انتخاب و سپس از بين مدارس اين دو ناحيه، دو مدرسه را به صورت تصادفي انتخاب مي كند. نمونه آماري اين تحقيق را 40 نفر از دانش آموزان دختر تشكيل مي دهند و سپس از اعضاي داوطلب جهت شركت در مشاوره گروهي ثبت نام به عمل مي آورد و سپس دانش آموزان به صورت تصادفي به دو گروه گواه و آزمايش تقسيم می شوند . ابزار جمع آوري اطلاعات در اين پژوهش تست هاي هويت شخصي است . نتايج تحقيق نشان مي دهد كه مشاوره گروهي در كاهش بحران هويت نوجوانان دختر شهر اصفهان مؤثر بوده است.

ـ محمد باقر آخوندي در سال 1377 در مطالعه اي با عنوان «بررسي هويت ملي و مذهبي جوانان مشهدي و تأثير روابط اجتماعي بر آن» با استفاده از روش تحقيق پيمايش و تكنيك جمع آوري اطلاعات از طريق مصاحبه هاي عميق و پرسشنامه از بين جوانان 24ـ 18 ساله ساكن مشهد، اين تحقيق را انجام داده است . وي با انتخاب يك نمونه 464 نفري از سطح مناطق ده گانه شهر، به نتايج زير دست يافت

الف) 52 درصد كل پاسخ گويان بيش از 60 درصد با تيپ ايده ال هويت ملي هماهنگي دارند. همچنين پايبندي نظري به مذهب و مليت بيش از پايبندي عملي به آن هاست.

ب) پس از انجام تحليل  رگرسيون و تحليل مسير داده ها، روشن شد كه حركت جوانان و اعضای خانواده هايشان در مراسم ملي مذهبي، گفتگو پيرامون مذهب و تأييد مستمر آن در خانواده، اهميت دادن به نظرات خانواده و دوستان، مشورت با خانواده و تماشاي برنامه هاي ايراني تلويزيوني، بر هويت ملي مذهبي تأثير مستقيم دارد . همچنين وضعيت اقتصادي جوانان، تماشاي فيلم و سريال هاي خارجي تلويزيون و تماشاي فيلم هاي سينمايي از طريق ويدئو و … بر هويت ملي و مذهبي تأثير معكوس داشتند .

    مريم سروش در سال 1380 در تحقيقي با عنوان «بررسي عواملي فرهنگي، اجتماعي مؤثر بر هويت مذهبي جوانان شهر شيراز» با استفاده از روش پيمايش و انتخاب يك نمونه 400 نفري از جوانان 35ـ 19 ساله شهر شيراز به نتايح زير دست يافت

ميزان مذهبي بودن والدين و دوستان، ميزان دنيا گرايي و جنسيت مهمترين متغير هايي بوده اند كه بصورت مستقيم بر هويت مذهبي تأثير داشته اند. بقيه متغير ها از جمله ميزان رضايت مندي سياسي، ميزان جهاني شدن و وضعيت تأهل بصورت غير مستقيم مؤثر بوده اند.

نتايج تحليل چند متغيره و تحليل مسير نشان مي دهد كه اثرات مستقيم بر هويت مذهبي در مجموع تعيين كننده تر از اثرات غير مستقيم است و جوانان بيشترين تأثير را از گروههاي دوستي و والدين خود دريافت مي كنند. ميزان دنيا گرايي به صورت منفي بر متغير وابسته تأثير داشته است. يعني هر چه ميزان دنيا گرايي فرد بيشتر باشد، هويت مذهبي او ضعيف تر است. از طرف ديگر عامل جنسي نيز در اين امر دخيل بوده يعني زنان مذهبي تر از مردان بوده اند اما اين متغير اثر زيادي نداشته است.

تحقيقات داخلي ديگري در زمينه هويت اجتماعي انجام گرديده است كه از ذکر بعضي به دليل مشابه بودن نتايج منصرف شدیم و برخي را هم به دليل مرتبط نبودن با تحقيق حاضر نیاوردیم و در این جا به برخي از عناوين آنها اشاره مي کنیم

1ـ آلمال، 1375، عوامل موثر بر شكل گيري هويت فرهنگي دانش آموزان سال سوم دبيرستان منطقه 5 شهر تهران

2ـ سكينه طالبي، 1378، تحول هويت ملي دانش آموزان دختر دوره تحصيلي ابتدايي، راهنمايي و متوسطه شهر تهران.

3ـ طاهره كيذقان، 1380، بررسي عوامل مؤثر بر هويت اجتماعي زنان شهر شيراز.

4ـ جواد اسماعيلي، 1376، مقايسه بحران هويت در دانش آموزان تيز هوش و عادي پايه سوم راهنمايي و اول دبيرستان منطقه 12 تهران.

5ـ محمد رضا ارشد خرگردي، 1381، عوامل موثر بر بحران هويت در بين دانشجويان كارشناسي دانشگاه  تبريز.

6ـ عبد اللهي، 1375، بررسي هويت جمعي موجود در بين جمعيت شهری، روستايي و ايلي ايران.

7ـ محمدي روزبهاني، 1377، بررسي روابط نظام ارزشي و رشد اخلاقي با هويت يابي در دانشجويان دانشگاه شهيد چمران اهواز.

8ـ راستگو مقدم، 1376، بررسي تحول هويت شغلي از نوجواني تا جواني و ارتباط آن با پيشرفت تحصيلي.

9ـ فيض درگاه، 1374، بررسي هويت دختران نوجوان با تأكيد بر هويت شغلي در اواخر نوجواني.

10ـ دارابي، 1376، هويت يابي دانش آموزان فاقد و داراي پدر در بين دانش آموزان دبيرستاني تهران.

2ـ7ـ1 تحقيقات انجام شده خارجي

مطالعه فيليپ ميلمان [1]در سال 1979 روي پسران، قبل از رفتن به دانشگاه در سن 18ـ 12 و مردان جوان در سن 24ـ 21 ساله نشان داد كه اغلب نوجوانان 15ـ 12 ساله يا هويت شان شكل گرفته و گسترش يافته و يا خاتمه يافته بود. در اين سن بسياري از نوجوانان تمايلي نداشتند كه فكر كنند چه كسي هستند؟ يا ايده اي نداشته و يا مي دانستند كه هر ايده اي كه دارند احتمالاً تغيير مي كند. ديگر نوجوانان ممكن است چيزي را كه دوست دارند بگويند. مثلاً من مي خواهم مانند پدرم يك پزشك بشوم. به هر حال روشن است كه آنها هر گز رفتاري از خودشان نداشته اند، بلكه هويتي را كه دارند توسط والدين يا مردم براي آنها حدس زده شده است و دچار حالتهاي پيش ساخته كه شامل يك تعهد بودن است، شده اند. پيشرفت به طرف هويت از 18 سالگي شروع مي شود. اين قانوني شدن در افراد يك بحران آزمايشي جاري يا فعاليت جستجوي هويت است و احتمالاًٌ داخل شدن در حالتهاي قانوني يك نشانه خوب براي فرد است. اگر فرد بتواند پاسخ به سوالات بر انگيخته را پيدا كند، به حالتهاي وصول هويت حركت مي كند. در مطالعه ميلمان تنها 20% افراد 18 ساله و 40 درصد دانشجويان و فقط بيش از نيمي از افراد 24 ساله به حالت هاي وصول هويت رسيده اند.

ـ اليزابت هيلمن[2] در تحقيقي با عنوان «ستيز براي خود، قدرت و هويت در دختران نوجوان» با استفاده از روش ميداني و مطالعه كيفي و بر اساس مشاهده عميق و مستقيم رفتار هاي نوجوانان در فضاي مدرسه به بررسي مسائل شكل گيري هويت در ميان دختران نوجوان دبيرستاني در منطقه اي فقير نشين در انگلستان پرداخته  است البته رويكرد اين پژوهش به مسأله هويت فردي اريكسون و نيز نظرات فمنيستي بوده است. در اين پژوهش به بررسي مشكلات ويژه دختران نوجوان براي شكل دادن به هويتشان بصورتي محكم و قدرتمند براي بزرگسالي پرداخته شده است. در اين راستا تأييد هويتي كه از طريق شكل ظاهري تعريف مي شود، تأثيرات رسانه اي داخلي و تأئيد كم خانواده و اجتماع بر شكل گيري هويت، مورد بحث قرارگرفته است. نويسنده بر اين تصور است كه الگوهايي كه رسانه ها و نيز اجتماع به اين دختران براي شكل دادن به هويتشان ارائه مي دهند، بسيار سطحي و بي محتوا است نه الگويي محكم و قدرتمند براي داشتن هويتي كارا و مفيد در بزرگسالي و در اين ميان نقش خانواده دراين شكل گيري ، كم رنگ و ضعيف مي باشد. او با تشريح اين مسائل در نهايت اين موضوع را مطرح مي كند كه در قبال تأثير زياد و همه گير الگو هاي پست مدرني كه اجتماع و رسانه ها براي دختران عرضه مي كنند، مدرسه و معلمان مي توانند نقش مؤثري در تشويق اين دختران نوجوان براي دستيابي به هويتي قوي، محكم، فعال و كار آمد داشته باشد.

ـ يانگ هنگ[3] در تحقيقي با عنوان «مقايسه در جريان انتقال سياسي؛ تعامل عقايد ترقي خواه و هويتهاي اجتماعي» در سال 1997 با استفاده از روش پيمايش و جمع آوري اطلاعات از طريق پرسشنامه با انتخاب 242 دانش آموز در هنگ كنگ به بررسي روابط بين ادراك گروهي و نظريه هاي ضمني افراد راجع به سازگاري منش يا خصوصيات انسان مي پردازد. نظريه هاي ضمني، هويتهاي اجتماعي و مقوله بندي گروهي ارزيابي شد و نتايج زير بدست آمد

1ـ افرادی كه معتقد بودند خصوصيات انسان كامل است (نظريه پردازان ضمني) ممكن است گروه را بعنوان يك ماهيت ببينند و بنابراين به مقايسه اجتماعي بپردازند، تا تمايز بين گروه ها را دريابند.

ـ در مقابل افرادي كه معتقدند انسان از خصيصه سازگاري برخوردار است (نظريه پردازان ترقي خواه) بر جنبه هاي پويايي گروه هاي اجتماعي تأكيد داشتند (مانند اهداف گروه) و از اين رو احتمالاً كمتر به مقايسه اجتماعي توجه دارند.

ـ بر اساس تحقيقات اسكو[4] كه تكوين هويت در جوانان نروژي را با جوانان ديگر اروپا و آمريكاي شمالي مورد مطالعه و مقايسه قرار داده است، نتايج زير بدست آمده است.

ـ نقل داستانها در تكوين هويت اخلاقي نقش مهمي را ايفا مي كند و نقل داستانها توسط مادر از نقل داستانها توسط پدر مؤثر تر است. در ارتباط با نداي اخلاقي، آنها دو ندا را از هم تفكيك مي كنند كه يكي را نداي عدالت؛ و ديگري را نداي مراقبت؛ مي نامند و معتقدند كه در پايان جواني اين دو ندا با هم تركيب مي شوند و هويت اخلاقي را مي سازند. وي در مورد تأثير رفتارهاي والدين در تكوين هويت به اين نتيجه رسيد، كه رفتارهاي تسهيل گرانه و محبت آميز، توأم با بحث و مبارزه طلبي بيش از رفتار هاي تسلط جويانه و همچنين اغماض گرانه در تكوين هويت مؤثرند.

در ارتباط با دو جنس در تكوين هويت و مقابله با استرس، آنها به اين نتيجه رسيده اند كه تركيب مادرسخت گير وپدرسهل گيرمناسبترين شرايط را براي تكوين خود در دختران فراهم مي كند. در مقابله با استرس، پسران بيشتر از روش هاي فعالانه بر طرف كردن عامل استرس يا انكار آن و دختران بيشتر از روشهاي منفعلانه و عاطفي و كمك گرفتن از ديگران استفاده مي كنند.

به علاوه دختران بيشتر تحت تأثير استرس قرار مي گيرند و آنرا بزرگتر ارزيابي مي كنند.

برخي از تحقيقات خارجي كه در زمينه هويت اجتماعي انجام شده است و به دليل مرتبط نبودن با تحقيق حاضر به ذكر نام آنها بسنده مي كنيم

ـ آنتوني رودريگر[5]   1997     گفتمانهاي فرهنگي و حفظ هويت هنديها در معبد هايندو[6]

ـ نينگ يانگ[7]                   1997     بحران فرهنگي و ساخت هويت

ـ لوتاتن[8]             1998     بررسي جنبه هاي هويت اجتماعي در زنان و مردان آلمان

ـ ماياسكوسكي[9]                 1997     پيش بيني كنندگان هويت اجتماعي فمنيسيم

چريل اسنفورت[10]              1998     تأثير متغيرهاي خانواده وقوميت بر توسعه هويت

3ـ7ـ1 نتيجه گيري از تحقيقات انجام شده داخلي و خارجي

آن چه كه از مطالعه تحقيقات انجام شده در تحقيق حاضر استفاده شده است عبارتند از

ـ نقش خانواده، مدرسه، دوستان و رسانه هاي تصويري در بررسي هويت اجتماعي دانش آموزان

ـ نقش پايگاه اقتصادي     اجتماعي نوجوانان در شكل گيري هويت اجتماعي

آن چه تحقيق حاضر را از ساير تحقيقات متمايز مي كند به شرح ذيل مي باشد

اولاً اين تحقيق براي اولين بار در شهر نيشابور و بويژه در خصوص هويت اجتماعي دانش آموزان متوسطه انجام مي شود.

ثانياً دراين تحقيق از متغير هايي مثل دروني شدن ارزشها، هماهنگي ارزشهاي گروهي، ميزان رضايت و تأييد ديگران به منظور سنجش عوامل مؤثر بر شكل گيري هويت اجتماعي دانش آموزان در غالب نظريه پردازان كنش متقابل نمادي بويژه نظرات ميد وكولي و نظریات پارسونز و پیتربورک مورد بررسي قرار مي گيرد.

8ـ1 تعاريف مفهوم هويت

بديهي است كه بايد كار را از بنيادي ترين پرسش ها آغاز كنيم. هويت چيست و هويت اجتماعي كدام است؟ هويت اجتماعي خصيصه همه انسانها به عنوان موجوداتي اجتماعي است. واژه هويت، جهاني از موجودات، اشياء و مواد را در بر مي گيرد كه از مقوله محدود بشريت گسترده تر است. به همين لحاظ، معاني عمومي واژه هويت ارزش آن را دارند كه به آنها توجه كوتاهي بشود و به اين ترتيب مبنايي براي بررسي مشخص ما از هويت اجتماعي بدست بدهند.

در فرهنگ معین هویت اینگونه تعریف شده است  هویت یعنی 1     ذات باری تعالی 2    هستی ، وجود 3    آنچه موجب شناسایی شخص باشد 4    ((حقیقت جزئیه )) یعنی هرگاه ماهیت با تشخص لحاظ و اعتبار شود هویت گویند.و گاه هویت به معنی وجود خارجی است و مواد تشخص است .

 

 


[1]– Milman fillip

[2]-Hilman Elizabet

[3]– Hong yang

[4]– Skoe

[5]– Antony Rodrigues

[6]– Hindu

[7]-ning Young

[8]– Lu Tanen

[9]– maskovsky

[10]– Cheryl ossenfort

پاسخ دهید