بررسی تأثیر مشاوره گروهی با رویکرد تحلیل رفتار متقابل بر سازگاری دانش آموزان دختر مقطع متوسطه

نوع فایل:ورد

تعداد صفحات:80

اندازه فایل:348کیلوبایت

فهرست مطالب:

فهرست جداول:

مقدمه

توان سازگاري[1] در انسان از جمله خصيصه‌هايي تلقي مي‌شود كه نقش اساسي در تأمين بهداشت رواني و جسماني او دارد، زيرا مجموعه‌اي از كنش‌ها و رفتارها شرايط و موقعيت‌هاي جديد فراهم مي‌آورد كه آدمي قادر مي‌شود با ارائه پاسخ‌هاي مناسب راه كمال را طي كند و اين پيشرفت در مقوله رواني و جسماني قابل مشاهده است، زيرا كاركرد مؤثر در نقش‌ها و تكاليفي كه فرد براي آنها اجتماعي شده را به همراه مي‌آورد (نوربان و محمديان شعرباف، 1376).

به تدريج كه انسان رشد مي‌كند به طور پيوسته بايد ساختارهاي رواني خود را از نو سازمان بدهد تا بتواند به گونه‌اي مؤثر با محيط خود برخورد نمايد. به عبارت ديگر، قدرت سازگاري خود را بالا ببرد تا بتواند با محيط هماهنگ باشد. سازگاري مستلزم تعاملي است كه در آن شخص به گونه‌اي نيازهاي شخصي خود را در ارتباط عملي با انتظارات محيط هماهنگ مي‌كند. پياژه[2] معتقد است كه اين فرايند از طريق درونسازي يا جذب و برون‌سازي يا انطباق انجام مي‌گيرد (وظيفه‌شناس، 1380).

سازگاري متشكل از دو فرايند است: منطبق كردن خود با شرايط مشخص و تغيير شرايط براي منطبق كردن آن با نيازهاي خود.

منظور از سازگاري مؤثر فقدان بحران نيست، بلكه وضعيتياست كه در آن به طور معمول انتظار مي‌رود كه استرسهاي زندگي مديريت شده باشد (فنوي، 1380). مك دانلد[3]  (1985) مي‌گويد: «وقتي مي‌گوئيم فردي سازگار است كه پاسخهايي كه او را به تعامل با محيطش قادر مي‌كند، آموخته باشد و از نظر عاطفي نيز بتواند با آن تعامل نمايد.» (فنوني، 1380).

بنابراين طبق نظريات فوق سازگاري براي انسان يك ضرورت و امر حياتي به شمار مي‌آيد از آنجا كه انسان در گروه متولد مي‌شود و در گروه زندگي مي‌كند و اجتماعي مي‌شود و در گروه كار مي‌كند و حتي در گروه توان سازگاري خود را از دست مي‌دهد و ناسازگار مي‌شود، اين سؤال پيش مي‌آيد كه چرا در گروه اين كاركرد را دوباره به دست نياورد و درمان نشود. بر اين اساس و به لحاظ اهميت مشاوره و روان درماني گروهي كه نقش اساسي در جلوگيري از اتلاف وقت و هزينه به همراه دارد. در اين پژوهش سعي بر آن است كه تأثير مشاورة گروهي با رويكرد تحليل رفتار متقابل [4](TA) بر سازگاري اجتماعي[5]، عاطفي[6] و آموزشي[7] دانش‌آموزان مورد بررسي قرار گيرد.

بيان مسئله

سازگاري در فرهنگ روان‌شناسي، عبارت است از رابطه‌اي كه هر ارگانسيم با محيط خود برقرار مي‌كند. اين اصطلاح معمولاً به سازگاري روان‌شناختي يا اجتماعي با توجه به معناي ضمني مثبت آن اشاره دارد. يعني فرد خوب سازگار يافته و اين اصطلاح وقتي به كار برده مي‌شود كه فرد در يك فرايند جاري و غني از رشد بالقوه خودش، درگير است و به تغييرات محيطي به طرز مؤثري واكنش نشان مي‌دهد. اين واژه از طرفي اشاره به يك حالت تعادل كامل بين ارگانيسم و محيط دارد. حالتي كه در آن همه نيازها ارضاء شده‌اند و عملكردهاي ارگانيسمي به آساني تحقق بخشيده مي‌شوند (عيديان، 1385).

سازگاري به فرايندهاي روان‌شناسي كه مردم را با تغييرات روزمره هماهنگ مي‌كند، اشاره دارد (وايتن وليوييد[8] به نقل از شهسواري، 1382) به زعم سينها وسينگ[9] (1993) سازگاري عبارت است از ثبات عاطفي و جسارت در روابط اجتماعي و نيز علاقه به تحصيل و مدرسه در فرد كه به صورت سازگاري عاطفي، سازگاري اجتماعي و سازگاري آموزشي نيز بيان شده است (سينها وسينگ، ترجمه كرمي، 1377) منظور از سازگاري اجتماعي داشتن رابطه صحيح و مطلوب با ديگران و سازگاري شخص با محيط خود مي‌باشد كه با تغيير دادن خود و يا محيط به دست مي‌آيد (پورافكاري، 1373) و به مكانيسم‌هايي كه بوسيله آنها يك فرد ثبات عاطفي پيدا مي‌كند سازگاري عاطفي اطلاق مي‌گردد و سازگاري تحصيلي را به عنوان داشتن نگرشهاي مثبت نسبت به اهداف تحصيلي وضع شده، كامل كردن شروط تحصيلي و اعتقاد فرد به مؤثر بودن تلاش براي رسيدن به درجات علمي بالاتر تعريف كرده‌اند (پور دهقان اردكاني، 1383).

عوامل زيادي با سازگاري كه يك ضرورت حياتي براي انسان محسوب مي‌شود در ارتباطند كه مهمترين آنها «نحوة برقرار كردن ارتباط و تعامل با ديگران»  مي‌باشد. به عبارت ديگر، ارتباط و تعامل ناموفق باعث بوجود آمدن ناسازگاري در فرد خصوصاً در نوجوانان و جوانان كه داشتن تعاملات اجتماعي به ارتباط با ديگران بويژه همسالان نقش مهمي در سلامت رواني آنها دارد، مي‌شود (احمدي، 1375).

از ديدگاه روانشناسي ارتباطات، كوچكترين واحد ارتباطي در اجتماع رابطه بين دو شخصيت است. برن[10]، معتقد است كه شخصيت هر انساني از سه بخش كه در ارتباط با يكديگر هستند تشكيل مي‌شود. كودك،‌ والد و بالغ.بنابراين وقتي انسان مي‌خواهد در جامعه سازگار باشد، بايد ابتدا خصوصيات شخصيتي سه‌بعدي خود را بشناسد و سپس وارد اجتماع شود. آنگاه خصوصيات سه‌بعدي طرف مقابل را نيز به طور نسبي بشناسد تا بهتر بتواند با او ارتباط برقرار كند. چه اگر ندانيم چگونه و با كدام بعد و در چه موقعيتي رابطه انساني برقرار كنيم ، دچار شكست در تعامل اجتماعي شده و حالت سرخوردگي و ناكامي پيدا مي‌كنيم و در نهايت با محيط انساني خود ناسازگار مي‌شويم (شفيع‌آبادي و ناصري، 1380).

در همين رابطه در پژوهشي حاجي نصير (1384) با عنوان «تأثير مشاوره گروهي با رويكرد تحليل رفتار متقابل برخود پنداره[11] و منبع كنترل[12] دانشجويان دختر دانشگاههاي تهران به اين نتيجه دست يافت كه مشاورة گروهي با رويكرد تحليل رفتار متقابل با اطمينان 99% بر تغيير خود پنداره و منبع كنترل دانشجويان مؤثر بوده است.

با توجه به تحقيقات صورت گرفته اينكه نظرية تحليل رفتار متقابل نظريه قابل فهم و پيشرفته روانشناسي دربارة تفكرات،  احساسات و ارتباطات افراد است و درك آن براي سنين نوجواني راحت‌تر است و از طرفي رويكردي است كه مفاهيم و متون آن براي گروههاي درماني طراحي شده (كرسني[13]، به نقل از شفيع‌آبادي، 1380) و نوجوانان گرايش شديدي به شركت در گروه دارند، در اين پژوهش سعي شده است كه تأثير مشاوره گروهي با رويكرد تحليل رفتار متقابل بر سازگاري اجتماعي، عاطفي و آموزشي دانش‌آموزان سنجيده و مورد بررسي قرار گيرد.

اهميت و ضرورت پژوهش

انسان احتياجاتي دارد و همه روزه اكثر اوقات خود را صرف برطرف كردن آن احتياجات مي‌نمايد. بطور مثال هنگام گرسنگي تعادل بين نيازهاي بدني و انرژي موجود به هم مي‌خورد و تلاش انسان براي برقرار كردن تعادل از دست رفته باعث جريان زندگي روزمره مي‌شود.

به همين مناسبت زندگي را مي‌توان عبارت از سلسله جرياناتي دانست كه در طي آنها تعادل انسان به هم خورده و سپس برقرار مي‌گردد. اين جريانات را كه با بوجود آمدن احتياجي شروع شده و انسان پس از انجام فعاليت‌هايي به برطرف كردن آنها اقدام مي‌كند، سازگاري مي‌نامند. البته نيازهاي انسان در همه موارد، به آساني برطرف نمي‌گردد و در اكثر مواقع بايد انسان نحوة‌ فعاليت‌هاي خود را تغيير دهد تا بتواند خود را با محيط تطبيق دهد، جريان سازگاري نيز كاملاً شبيه جريان فوق است و هركس احتياجاتي را كه دارد بايد برطرف نمايد تا تعادل رواني و جسماني برقرار شود(شافر[14]، ترجمه پور مقدس، 1367).